زغال‌سنگ همچنان بزرگ‌ترین منبع تولید برق جهان در سال ۲۰۲۵

برگرفته از سایت Visual Capitalist

زغال‌سنگ بیش از هر منبع دیگری برق تولید می‌کند

با وجود گسترش سریع انرژی‌های تجدیدپذیر، زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۵ همچنان بزرگ‌ترین منبع تولید برق در سطح جهان باقی مانده است.
در مجموع، جهان در این سال حدود ۳۱٬۷۷۹ تراوات‌ساعت برق تولید کرده است. در حالی که انرژی‌های پاک با سرعت در حال رشد هستند، سوخت‌های فسیلی همچنان ستون فقرات سیستم برق جهانی را تشکیل می‌دهند؛ واقعیتی که در تحلیل‌های اخیر International Energy Agency نیز بارها مورد تأکید قرار گرفته است.

ترکیب تولید برق جهان ۲۰۲۵

• زغال‌سنگ: ۳۲.۹۷٪
• گاز طبیعی: ۲۱.۷۷٪
• برق‌آبی: ۱۴.۰۰٪
• انرژی هسته‌ای: ۸.۸۵٪
• خورشیدی: ۸.۷۰٪
• بادی: ۸.۵۰٪\
• سایر سوخت‌های فسیلی: ۲.۶۵٪
• سایر تجدیدپذیرها: ۲.۵۰٪

تداوم سلطه سوخت‌های فسیلی

در مجموع، سوخت‌های فسیلی حدود ۵۷٪ از تولید برق جهان را به خود اختصاص می‌دهند و زغال‌سنگ به‌تنهایی نزدیک به یک‌سوم کل تولید را تأمین می‌کند. این موضوع باعث شده زغال‌سنگ همچنان بزرگ‌ترین منبع منفرد تولید برق در جهان باشد: بزرگ‌تر از هر منبع انرژی تجدیدپذیر یا کم‌کربن دیگر.

بر اساس داده‌های اخیرEmber ، تقاضا برای زغال‌سنگ به‌ویژه به دلیل رشد مصرف برق در اقتصادهای نوظهور، به‌خصوص در آسیا، همچنان بالا باقی مانده است. کشورهایی مانند چین و هند برای پاسخ‌گویی به تقاضای رو به افزایش صنعتی و حفظ پایداری شبکه برق، همچنان به‌شدت به زغال‌سنگ متکی هستند.

این تداوم به چند واقعیت ساختاری بازمی‌گردد:
• عمر طولانی دارایی‌ها: نیروگاه‌های زغال‌سنگی معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ سال فعالیت می‌کنند.
• ملاحظات امنیت انرژی: زغال‌سنگ داخلی در شرایط عدم قطعیت ژئوپلیتیکی، به‌عنوان یک گزینه قابل اتکا باقی می‌ماند.
• وابستگی به بار پایه (Baseload): بسیاری از شبکه‌ها همچنان به منابع تولید برق پایدار و قابل کنترل نیاز دارند که انرژی‌های تجدیدپذیر به‌تنهایی هنوز قادر به تأمین کامل آن نیستند.

رشد انرژی‌های تجدیدپذیر

منابع انرژی پاک اکنون حدود ۴۳٪ از تولید برق جهان را تشکیل می‌دهند که این رشد عمدتاً ناشی از توسعه سریع انرژی خورشیدی و بادی است.

• خورشیدی: ۸.۷٪
•  بادی: ۸.۵٪
• برق‌آبی: ۱۴٪

انرژی خورشیدی اکنون اندکی از انرژی بادی پیشی گرفته و به یک نقطه عطف نمادین در گذار انرژی رسیده است. در واقع، خورشیدی در حال حاضر سریع‌ترین منبع در حال رشد تولید برق در جهان محسوب می‌شود و ظرفیت آن هر سال با شتاب بیشتری افزایش می‌یابد.

برق‌آبی همچنان بزرگ‌ترین منبع تجدیدپذیر است، هرچند رشد آن به دلیل محدودیت‌های زیست‌محیطی، چالش‌های منابع آبی و کمبود پروژه‌های بزرگ جدید در بسیاری از مناطق کند شده است.

در صورت تداوم روند فعلی و همان‌طور که در سناریوهای International Energy Agency پیش‌بینی شده، انتظار می‌رود انرژی‌های خورشیدی و بادی در دهه‌های آینده از زغال‌سنگ پیشی بگیرند. با این حال، تحقق این تحول به پیشرفت‌های قابل توجه در حوزه‌هایی مانند ذخیره‌سازی انرژی، زیرساخت‌های شبکه و انعطاف‌پذیری سیستم وابسته است.

نقش پایدار انرژی هسته‌ای

انرژی هسته‌ای همچنان حدود ۸.۸۵٪ از برق جهان را تأمین می‌کند و نقش مهمی در تأمین برق پایدار و کم‌کربن ایفا می‌کند.

برخلاف انرژی‌های خورشیدی و بادی که به شرایط آب‌وهوایی وابسته‌اند، انرژی هسته‌ای تولیدی مداوم و قابل اتکا ارائه می‌دهد. همین ویژگی آن را به یکی از عناصر کلیدی در متعادل‌سازی شبکه‌های برق با سهم بالای انرژی‌های تجدیدپذیر متغیر تبدیل کرده است.

در سال‌های اخیر، برخی کشورها بار دیگر به توسعه انرژی هسته‌ای توجه نشان داده‌اند و آن را ابزاری راهبردی برای تأمین هم‌زمان امنیت انرژی و اهداف کاهش انتشار کربن می‌دانند.

جمع‌بندی

گذار انرژی در جهان به‌وضوح آغاز شده است، اما این مسیر نه خطی است و نه یکنواخت.

در حالی که انرژی‌های تجدیدپذیر با سرعتی بی‌سابقه در حال گسترش هستند، سوخت‌های فسیلی، به‌ویژه زغال‌سنگ، هنوز بر تولید برق جهان تسلط دارند. این داده‌ها نشان‌دهنده یک گذار کامل نیستند، بلکه تصویری از یک سیستم دوگانه در حال تحول ارائه می‌دهند: سیستمی که یک پای آن در گذشته‌ای وابسته به کربن قرار دارد و پای دیگرش، با تردید اما پیوسته، به سوی آینده‌ای پاک‌تر گام برمی‌دارد.

نفوذ زغال‌سنگ در حال کاهش است، اما نه به‌سادگی. این منبع همچنان در جایی باقی می‌ماند که رشد سریع‌تر است، تقاضا شدیدتر است، و جایگزین‌ها هنوز به‌طور کامل توسعه نیافته‌اند.

و این، حقیقت آرام اما عمیق پشت این اعداد است:
گذار انرژی فقط به افزودن ظرفیت‌های پاک محدود نمی‌شود، بلکه به جایگزینی ساختاری عمیق مربوط است که در بطن عملکرد جهان ریشه دوانده است.

مطالعه‌ی بیشتر: 
خلاصه انگلیسی مقاله